ไม่มีสินค้าในตะกร้า
บทความ
ฮอร์โมนพืชคืออะไร มีกี่ชนิด ต่างจากปุ๋ยอย่างไร?
โดยทีมไร่เทพ · อัปเดตล่าสุด 21 ตุลาคม 2569 · ข้อมูลเพื่อการศึกษา
คำตอบสั้น ๆ: ฮอร์โมนพืชคือสารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้นเองในปริมาณน้อย เพื่อควบคุมการเติบโต การงอก การออกดอกออกผล และการผลัดใบ ตำราระดับโรงเรียนสรุปไว้ 5 กลุ่ม คือ ออกซิน จิบเบอเรลลิน ไซโตไคนิน เอทิลีน และกรดแอบไซซิก ส่วนสารที่ขายในตลาดมักเป็น “สารควบคุมการเจริญเติบโต” ที่มนุษย์ผลิตขึ้น บางชนิดเป็นวัตถุอันตรายที่กรมวิชาการเกษตรควบคุม ทั้งสองอย่างต่างจากปุ๋ยซึ่งเป็นธาตุอาหาร จึงใช้แทนกันไม่ได้
ฮอร์โมนพืชคืออะไร และใครเป็นผู้สร้าง?
ฮอร์โมนพืชคือสัญญาณเคมีที่พืชสร้างเองตามธรรมชาติ แล้วลำเลียงไปยังเนื้อเยื่อเป้าหมายเพื่อสั่งให้เซลล์ทำงานบางอย่าง ไม่ใช่อาหารที่ให้พลังงานหรือสร้างเนื้อเยื่อ
- ผู้สร้าง: ตัวพืชเอง ไม่ต้องมีคนใส่ให้
- ปริมาณ: น้อยมาก แต่ส่งผลกับการเติบโตได้มาก
- หน้าที่: ควบคุมการเติบโต การงอกของเมล็ด การออกดอกออกผล และการผลัดใบ
นิยามนี้สอดคล้องกับแนวทางของศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร ที่อธิบายฮอร์โมนพืชว่าเป็นสารอินทรีย์ที่พืชสร้างขึ้นเองตามธรรมชาติ
ฮอร์โมนพืชเป็น “สัญญาณ” ที่สั่งให้พืชทำงาน ส่วนปุ๋ยเป็น “วัตถุดิบ” ที่พืชใช้ทำงาน สองอย่างนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เดียวกัน
ฮอร์โมนพืชมีกี่ชนิด และแต่ละชนิดทำหน้าที่อะไร?
ตำราระดับโรงเรียนสรุปไว้ 5 กลุ่มหลัก ดูหน้าที่โดยย่อได้จากตารางเดียวด้านล่าง
| กลุ่ม | หน้าที่หลัก |
|---|---|
| ออกซิน (Auxin) | กระตุ้นการยืดขยายของเซลล์ ทำให้พืชสูงขึ้น และยับยั้งการเจริญของตาข้าง |
| จิบเบอเรลลิน (Gibberellin) | ขยายตัวของเซลล์ ลำต้นยืดยาว และมีผลต่อการเปลี่ยนเพศดอกในพืชวงศ์แตง |
| ไซโตไคนิน (Cytokinin) | กระตุ้นการแบ่งเซลล์ และการเจริญของตาข้าง และชะลอการเหลืองแก่ของใบ |
| เอทิลีน (Ethylene) | เป็นแก๊ส กระตุ้นการสุกของผลไม้ การงอกของเมล็ด การร่วงของใบ ดอก ผล และการออกดอกของพืชบางชนิด เช่น สับปะรด |
| กรดแอบไซซิก (ABA) | กระตุ้นการปิดปากใบเมื่อพืชขาดน้ำ ทำให้พืชพักตัว และยับยั้งการงอกของเมล็ด |
สรุปตารางนี้ตรงกับข้อมูลของสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) และกรมส่งเสริมการเกษตร ฮอร์โมนแต่ละกลุ่มไม่ได้ทำงานตามลำพัง พืชใช้หลายกลุ่มร่วมกันและสมดุลระหว่างกลุ่มเป็นตัวกำหนดผลจริง
ฮอร์โมนพืช สารควบคุมการเจริญเติบโต และปุ๋ย ต่างกันอย่างไร?
ทั้งสามอย่างต่างกันที่ “ใครสร้าง” และ “ทำหน้าที่อะไร” ฮอร์โมนพืชพืชสร้างเอง สารควบคุมการเจริญเติบโตมนุษย์ผลิตขึ้น ส่วนปุ๋ยเป็นธาตุอาหารที่พืชใช้เป็นวัตถุดิบ
| หมวด | ใครสร้าง | ทำหน้าที่ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| ฮอร์โมนพืช | พืชสร้างเอง | ส่งสัญญาณควบคุมการเติบโต | ออกซิน ไซโตไคนิน เอทิลีน |
| สารควบคุมการเจริญเติบโต (PGR) | มนุษย์ผลิตขึ้น (สังเคราะห์หรือหมักจากจุลินทรีย์) | ออกฤทธิ์คล้ายหรือยับยั้งฮอร์โมนพืช | กรดจิบเบอเรลลิก NAA IBA พาโคลบิวทราโซล |
| ปุ๋ย/ธาตุอาหาร | มีอยู่ในดิน หรือผลิตเป็นปุ๋ยเคมี/ปุ๋ยอินทรีย์ | เป็นวัตถุดิบสร้างต้นและผล | ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม |
ผลของความต่างนี้คือ ถ้าใบเหลืองเพราะขาดธาตุอาหาร การเติมสารควบคุมการเจริญเติบโตไม่ได้แก้ที่ต้นเหตุ ดูแนวทางแยกสาเหตุได้ที่ใบเหลืองขาดธาตุอะไร และพื้นฐานของธาตุอาหารที่ความสำคัญธาตุอาหารพืช
ในฐานะทีมที่รับคำถามจากเกษตรกรเป็นประจำ เรามองว่าคำว่า “ฮอร์โมน” ถูกใช้เรียกรวมทั้งสามหมวดจนสับสน การรู้ก่อนว่าสิ่งที่อยู่ในมือเป็นสัญญาณหรือเป็นวัตถุดิบ ช่วยให้ตัดสินใจได้ตรงปัญหามากขึ้น
สารควบคุมการเจริญเติบโตที่ขายในตลาด บางชนิดเป็นวัตถุอันตรายหรือไม่ และควรรู้อะไรก่อนใช้?
สารควบคุมการเจริญเติบโตที่มนุษย์ผลิตขึ้นบางชนิดเป็นวัตถุอันตรายที่กรมวิชาการเกษตรควบคุม ข้อมูลนี้ช่วยให้รู้ว่าสารกลุ่มนี้ไม่ใช่สินค้าทั่วไป หากสนใจใช้ ควรปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่ก่อน
ตามบัญชีวัตถุอันตรายที่กรมวิชาการเกษตรรับผิดชอบ สารเช่น กรดจิบเบอเรลลิก NAA และ IBA จัดอยู่ในวัตถุอันตรายชนิดที่ 3 ดูรายชื่อได้ที่บัญชีวัตถุอันตราย (chemtrack.org) ซึ่งเป็นเว็บรวบรวมข้อมูล ควรตรวจประกาศฉบับล่าสุดจากหน่วยงานอีกครั้ง
สิ่งที่ควรดูบนฉลาก:
- ชื่อสารสำคัญ ว่าเป็นสารชนิดใด และความเข้มข้น
- พืชและระยะที่ฉลากระบุ ว่าใช้กับพืชอะไร ช่วงไหน
- อัตราใช้ คำเตือน และระยะเวลาก่อนเก็บเกี่ยว ให้อ่านตามฉลากหรือคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เกษตร
บทความนี้จึงไม่ระบุอัตราผสมของสารควบคุมการเจริญเติบโตใด ๆ และไม่แนะนำให้ผสมเอง หากไม่แน่ใจให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่
อาหารเสริมพืชอย่างไร่เทพอยู่ตรงไหน เมื่อเทียบกับปุ๋ยและสารควบคุมการเจริญเติบโต?
ไร่เทพ (ซองเขียว) เป็นอาหารเสริมพืช ไม่ใช่ปุ๋ย ใช้เสริมการบำรุงร่วมกับปุ๋ยเดิม จึงอยู่คนละบทบาทกับปุ๋ยและสารควบคุมการเจริญเติบโต ไม่ได้ใช้แทนทั้งสองอย่าง
- ปุ๋ย: ให้ธาตุอาหารที่พืชต้องการ ยังต้องให้ตามปกติ ไร่เทพใช้แทนปุ๋ยไม่ได้
- สารควบคุมการเจริญเติบโต: ชนิดที่เป็นวัตถุอันตรายต้องใช้ตามที่กรมวิชาการเกษตรกำหนด และอาหารเสริมพืชไม่ใช่สารกลุ่มนี้
- ไร่เทพ (ซองเขียว): สูตรผงสำหรับฉีดพ่นทางใบ มีกรดฮิวมิก กรดฟูลวิก และอะมิโนสูตรที่ไร่เทพพัฒนาเอง
- วิธีใช้: ฉีดพ่นคู่กับโปรแกรมปุ๋ยเดิม ควรใช้ตามฉลากและปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรเมื่อไม่แน่ใจ
ข้อมูลบริษัทและวิธีดูของแท้อยู่ที่ เช็กไร่เทพของแท้
ฮอร์โมนพืชมีคำถามอะไรที่ควรรู้ต่อ?
ฮอร์โมนพืชมี 5 ชนิดหรือ 7 ชนิดกันแน่?
ตำราระดับโรงเรียนและหน่วยงานที่เราเปิดตรวจสรุปไว้ 5 กลุ่ม ส่วนตำราระดับสูงนับกลุ่มอื่นเพิ่ม เช่น บราสสิโนสเตียรอยด์ จัสโมเนต กรดซาลิไซลิก และสตริโกแลกโทน จึงเห็นตัวเลขต่างกัน ถ้าเป็นข้อสอบให้ยึดตามตำราของโรงเรียน
ฮอร์โมนพืชใช้แทนปุ๋ยได้ไหม?
ไม่ได้ ฮอร์โมนพืชเป็นสัญญาณควบคุมการเติบโต ไม่ใช่ธาตุอาหาร พืชยังต้องได้รับธาตุอาหารเป็นวัตถุดิบตามปกติ
“ฮอร์โมนข้าว” ที่ขายทั่วไปคืออะไร ต่างจากฮอร์โมนพืชไหม?
เป็นชื่อเรียกทางการค้าที่ครอบคลุมหลายอย่าง ทั้งสารควบคุมการเจริญเติบโต ปุ๋ยทางใบ และน้ำหมัก จึงต้องดูชื่อสารสำคัญบนฉลาก ไม่ใช่ฮอร์โมนที่ต้นข้าวสร้างเอง ดูเรื่องการใส่ปุ๋ยของข้าวตามช่วงอายุได้ที่ปุ๋ยข้าวนาปรัง
ฮอร์โมนพืชธรรมชาติปลอดภัยกว่าสารสังเคราะห์ใช่ไหม?
ไม่ควรสรุปแบบนั้น ฮอร์โมนที่พืชสร้างเองก็เป็นสารเคมีชนิดหนึ่ง และปริมาณมีผลต่อพืชเสมอ สิ่งที่ควรดูคือฉลากหรือคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เกษตร
มีปัญหาการดูแลพืชที่ยังหาสาเหตุไม่ได้ ถามทีมงานได้ไหม?
ได้ ส่งชื่อพืช อายุพืช และอาการที่เห็นมาทาง LINE OA ไร่เทพ ทีมงานช่วยดูเบื้องต้นว่าอาการมาจากธาตุอาหาร น้ำ หรือสาเหตุอื่น หากต้องใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตหรือเป็นโรค แนะนำให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่
