โดยทีมงานไร่เทพ · อัปเดตล่าสุด 27 ตุลาคม 2569
คำตอบสั้น ๆ: ข้าวไทยมีพันธุ์รับรองจำนวนมาก และกรมการข้าวรับรองเพิ่มทุกปี ส่วนใหญ่แบ่งด้วยเกณฑ์ 2 ข้อก่อน คือเป็นข้าวเจ้าหรือข้าวเหนียว และ “ไวต่อช่วงแสง” หรือไม่ ข้อหลังบอกว่าปลูกได้เฉพาะนาปี หรือปลูกนาปรังได้ ด้านล่างคือ 12 พันธุ์ที่ครอบคลุมข้าวหอม ข้าวเจ้านาปรัง ข้าวเหนียว และข้าวสี
ข้าวไทยแบ่งประเภทอย่างไร และ “ไวต่อช่วงแสง” แปลว่าอะไร?
แบ่งได้หลายเกณฑ์พร้อมกัน พันธุ์เดียวจึงอยู่ได้หลายกลุ่ม เช่น ข้าวเจ้าหอมที่ไม่ไวแสง
| เกณฑ์ | ประเภท |
|---|
| ชนิดแป้ง | ข้าวเจ้า · ข้าวเหนียว |
| ช่วงแสง | ไวแสง (ปลูกนาปี) · ไม่ไวแสง (ปลูกได้ทั้งนาปีและนาปรัง) |
| ระบบปลูก | นาสวน · ข้าวไร่ · ข้าวขึ้นน้ำ |
| กลิ่นและสี | ข้าวหอม · ข้าวสี |
ตามกรมการข้าว ข้าวไวต่อช่วงแสงจะออกดอกเมื่อกลางวันสั้นกว่า 12 ชั่วโมง ปลูกได้ปีละครั้งในนาปี ส่วนข้าวไม่ไวแสงออกดอกตามอายุของต้น ปลูกได้ทั้งปี
- พันธุ์รับรอง: พันธุ์ที่ผ่านคณะกรรมการรับรองพันธุ์ข้าวของกรมการข้าว
- ข้าวกล้อง: ไม่ใช่พันธุ์ แต่คือข้าวที่สีเอาเปลือกออกแล้วยังเหลือรำ ทำจากพันธุ์ใดก็ได้
12 พันธุ์ข้าวไทยที่นิยมปลูกมีอะไรบ้าง?
12 พันธุ์นี้มีข้อมูลที่ตรวจได้ แบ่งเป็น 4 กลุ่ม พันธุ์ที่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันครบ ให้ดูเอกสารพันธุ์ของกรมการข้าว
| # | พันธุ์ | กลุ่ม | ช่วงแสง | เก็บเกี่ยว |
|---|
| 1 | ขาวดอกมะลิ 105 | ข้าวหอม | ไวแสง | ราว 25 พ.ย. |
| 2 | ปทุมธานี 1 | ข้าวหอม | ไม่ไวแสง | ดูเอกสารพันธุ์ |
| 3 | กข97 (หอมรังสิต) | ข้าวหอม | ไม่ไวแสง | ดูเอกสารพันธุ์ |
| 4 | กข15 | ข้าวหอม | ไวแสง | ออกรวงเร็วกว่า 105 ราว 15 วัน |
| 5 | กข43 | ข้าวเจ้านาปรัง | ไม่ไวแสง | 95 วัน (หว่านน้ำตม) |
| 6 | กข85 | ข้าวเจ้านาปรัง | ไม่ไวแสง | 115–120 วัน |
| 7 | กข95 (ดกเจ้าพระยา) | ข้าวเจ้านาปรัง | ไม่ไวแสง | 95–100 วัน |
| 8 | กข101 (ทุ่งหลวงรังสิต) | ข้าวเจ้านาปรัง | ไม่ไวแสง | ดูเอกสารพันธุ์ |
| 9 | กข6 | ข้าวเหนียว | ไวแสง | ราว พ.ย. |
| 10 | สันป่าตอง 1 | ข้าวเหนียว | ไม่ไวแสง | ปลูกได้ทั้งปี |
| 11 | ไรซ์เบอร์รี่ | ข้าวสี | ไม่ไวแสง | ราว 130 วัน |
| 12 | สังข์หยดเมืองพัทลุง | ข้าวสี/พื้นเมือง | นาปี (ภาคใต้) | ดูเอกสารพันธุ์ |
ข้าวหอม มีพันธุ์อะไรบ้าง?
- ขาวดอกมะลิ 105: ปลูกมากในภาคอีสานและเหนือตอนบน ทนดินเปรี้ยวและดินเค็มพอควร แต่ไวแสงจึงปลูกปีละครั้ง และอ่อนแอต่อโรคแมลงหลายชนิด (กรมการข้าว)
- ปทุมธานี 1: เหมาะนาชลประทานภาคกลาง (ไทยรัฐ)
- กข97 (หอมรังสิต): ข้าวเจ้าหอมไทยจากศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี อะไมโลสต่ำ ปลูกในนาชลประทาน (เดลินิวส์)
- กข15: พัฒนาจากขาวดอกมะลิ 105 ด้วยรังสี ออกรวงเร็วกว่าราว 15 วัน (Thai PBS)
- หมายเหตุ: “ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้” เป็นชื่อสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ปลูกใน 5 จังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด สุรินทร์ ศรีสะเกษ มหาสารคาม ยโสธร (MGR Online) ไม่ใช่ชื่อพันธุ์
ข้าวเจ้านาปรังที่ไม่ไวแสง มีพันธุ์อะไรบ้าง?
- กข43: อายุสั้น เหมาะพื้นที่ที่ต้องเก็บเกี่ยวหนีน้ำ มีเวลาปลูกจำกัด หรือมีข้าววัชพืช ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินอาจล้ม (ไทยรัฐ)
- กข85: อายุ 115–120 วัน (Thai PBS)
- กข95 (ดกเจ้าพระยา): เหมาะนาชลประทานภาคกลางและเหนือตอนล่าง (เดลินิวส์)
- กข101 (ทุ่งหลวงรังสิต): เหมาะนาชลประทาน (แนวหน้า)
ข้าวเหนียว มีพันธุ์อะไรบ้าง?
- กข6: ปลูกมากในภาคเหนือและอีสาน ไวแสงจึงปลูกได้เฉพาะนาปี ต้านทานโรคใบจุดสีน้ำตาล แต่อ่อนแอต่อโรคขอบใบแห้ง โรคไหม้ และเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (ไทยรัฐ)
- สันป่าตอง 1: ไม่ไวแสง ปลูกได้ทั้งปี (สวทช.)
ข้าวสีและข้าวพื้นเมือง มีพันธุ์อะไรบ้าง?
- ไรซ์เบอร์รี่: พันธุ์ของ มก. ข้าวเจ้าสีม่วงเข้ม ผสมหอมนิลกับขาวดอกมะลิ 105 ไม่ไวแสง อายุราว 130 วัน (มก.)
- สังข์หยดเมืองพัทลุง: ข้าวเจ้าพื้นเมืองภาคใต้ ข้าวกล้องสีแดง ขึ้นทะเบียน GI (MGR Online)
ข้าวม่วงเข้มอย่างไรซ์เบอร์รี่มีสารกลุ่มแอนโทไซยานิน ส่วนข้าวแดงมักเป็นสารกลุ่มแทนนิน ข้าวเป็นอาหาร ไม่ใช่ยา
เลือกพันธุ์ข้าวปลูกอย่างไรให้เหมาะกับนาของเรา?
เริ่มจากฤดูและน้ำ แล้วค่อยดูตลาดกับโรคแมลงในพื้นที่
- ฤดูปลูก: จะปลูกนาปรังต้องเลือกพันธุ์ไม่ไวแสง ถ้าเลือกไวแสงจะปลูกได้แค่นาปี
- น้ำและระบบปลูก: นาชลประทานเลือกได้กว้าง นาที่น้ำมาเร็วต้องเกี่ยวหนีน้ำ หรือน้ำชลประทานมีจำกัด ควรดูพันธุ์อายุสั้น
- ตลาดและโรงสี: ถามโรงสีในพื้นที่ก่อนปลูก โดยเฉพาะ กข95 และ กข85
- โรคแมลงในพื้นที่: ความต้านทานโรคเป็นคุณสมบัติของพันธุ์ตามกรมการข้าว ถามเกษตรอำเภอว่าพื้นที่คุณเจออะไรบ่อย
- แหล่งเมล็ดพันธุ์: สอบถามศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวของกรมการข้าวหรือสำนักงานเกษตรอำเภอ เลือกเมล็ดที่ระบุชื่อพันธุ์ชัดเจน
ชื่อพันธุ์ไม่ได้บอกแค่รสข้าวสุก แต่บอกด้วยว่าต้องเตรียมน้ำ ปุ๋ย และแรงงานตอนไหน
ในฐานะแบรนด์ที่ให้ความรู้ก่อนขาย เรามองว่าพันธุ์ผิดฤดูแก้ทีหลังไม่ได้ ก่อนแช่เมล็ดอ่านเคล็ดลับแช่เมล็ดพันธุ์ได้เลย
พันธุ์ข้าวไทยมีคำถามอะไรที่คนถามบ่อย?
ข้าวมีกี่สายพันธุ์?
มีพันธุ์รับรองจำนวนมาก และกรมการข้าวรับรองเพิ่มทุกปี ปี 2569 รับรองเพิ่ม 7 พันธุ์ (รวมข้าวบาร์เลย์ 1 พันธุ์) (แนวหน้า) ตัวเลขรวมล่าสุดดูได้จากรายชื่อพันธุ์รับรองของกรมการข้าว
ข้าวนาปรังพันธุ์ไหนดี?
ต้องเป็นพันธุ์ไม่ไวแสง ตัวอย่างในบทความนี้คือ กข43 อายุ 95 วัน พันธุ์ที่เหมาะขึ้นกับน้ำและตลาดในพื้นที่ ถามเกษตรอำเภอและโรงสีก่อนตัดสินใจ
กข6 ปลูกนาปรังได้ไหม?
ไม่ได้ เพราะเป็นข้าวไวแสง ปลูกได้ปีละครั้งในนาปี
ข้าวหอมมะลิกับข้าวหอมปทุมต่างกันอย่างไร?
ขาวดอกมะลิ 105 ไวแสง เก็บเกี่ยวราว 25 พฤศจิกายน ส่วนปทุมธานี 1 ไม่ไวแสง ปลูกนอกฤดูนาปีได้
พระราชสมัญญาด้านข้าวไทยมาจากประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2559 ซึ่งเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เป็น “พระบิดาแห่งการปฏิรูปข้าวไทย” และพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 เป็น “พระบิดาแห่งการวิจัยและพัฒนาข้าวไทย”
เลือกพันธุ์แล้ว จะดูแลข้าวให้สมบูรณ์ตามระยะอย่างไร?
เริ่มจากรู้ระยะข้าว แล้วจัดปุ๋ยหลักให้ถูกจังหวะ ดูระยะการเจริญเติบโตของข้าวและปุ๋ยข้าวนาปรังประกอบ
- ไร่เทพ: อาหารเสริมพืชสำหรับช่วงปลูกถึงแตกกอ ฉีดพ่นทางใบคู่กับปุ๋ยเดิม
- ไร่เทพโกลด์: อาหารเสริมพืชสำหรับช่วงเตรียมรวงถึงเก็บเกี่ยว ฉีดพ่นทางใบคู่กับปุ๋ยเดิม งดฉีดช่วงข้าวดอกบาน 7–10 วัน
- ใช้ต่างกันอย่างไร: อ่านความแตกต่างระหว่างไร่เทพและไร่เทพโกลด์
ทั้งสองไม่ใช่ปุ๋ย ใช้เสริมควบคู่กับการจัดการปุ๋ยหลักตามระยะของข้าว
ไม่แน่ใจว่าพันธุ์ที่เลือกควรเริ่มดูแลช่วงไหน ส่งชื่อพันธุ์ วันลงแปลง และจำนวนไร่ มาทาง LINE @raithep ทีมงานช่วยดูให้ ดูภาพรวมได้ที่หน้าแรกไร่เทพ
————————————————————————————–**ข้อมูลวิจัย ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ( มช.)ผู้สนใจ สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ หน่วยวิจัยข้าวก่ำ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โทร. (053) 944-045อ้างอิง : https://boonpuerch.com/knowledge57/
